Nieuws



 

De toorn van de berggoden

terug

Regisseur Donagh Coleman ging in Tibet op zoek naar het bijzondere fenomeen van de Gesar-bard voor zijn docu A Gesar Bard's Tale. Maar het werd iets heel anders: een portret van een bard-superster, wiens bestaan op zijn grondvesten schudt. 

Uitzending: Zo 5 mei, 14:00 NED 2
Meer over de documentaire - met trailer

Dit interview komt uit ons programmablad de BOSwijzer.  Ook elke maand de BOSwijzer in de bus? Word dan vriend van de BOS. Of vraag eerst een gratis proefnummer aan.

Donagh Coleman (rechts) met adviseur LharigtsoEigenlijk wilde regisseur Donagh Coleman een film maken over een van de opmerkelijkste beroepen in Tibet, dat van ‘Gesar bard’. Hij leerde de beroemde bard Dawa Drakpa kennen en begon, samen met zijn co-regisseur Lharitso, te filmen in 2010. Het zag er allemaal veelbelovend uit. Tot Dawa’s woonplaats Gyegu ruw getroffen werd door een verwoestende aardbeving.

Noodgedwongen wijzigt Coleman zijn plannen. “Om eerlijk te zijn was mijn oorspronkelijke idee veel interessanter” vertelt Donagh tijdens een skypegesprek. “Ik wilde geen film maken over aardbevingen in Tibet. Wat mij fascineerde was het fenomeen van de ‘Gesar bard’. Dat is een soort van volksverhalenvertellers, gespecialiseerd in het epos van koning Gesar. Het verhaal van koning Gesar is het nationale epos van Tibet. Een schatkamer voor wetenschappers die onderzoek doen naar de Tibetaanse cultuur en normen en waarden. Met het vertolken van het epos houdt de Gesar-bard de Tibetaanse traditie levend. Een belangrijk vak dus.”

A Gesar's Bard TaleShakespeariaanse teksten

Een typische Gesar-verhalenverteller bestaat volgens Donagh niet. “Je hebt ze in allerlei varianten. Sommigen ‘zien’ het epos van koning Gesar in de spiegel. Anderen krijgen het binnen hun familie van generatie op generatie overgedragen.” Voor westerlingen zoals ik een haast onbegrijpelijk verschijnsel, waar ik dieper in wilde duiken. Dawa is zelfs onder Gesar bards een bijzonder geval. “Hij is een zogenaamde ‘droomvisioenverteller’. Als jongen droomde hij op een dag dat hij werd bezocht door een van de karakters in het epos. Vanaf dat moment stroomden de woorden van het epos zomaar uit zijn mond. Zonder ook maar één letter in zijn leven gelezen te hebben, kan Dawa moeiteloos de miljoenen verzen van het hoog literaire epos uit zijn hoofd voordragen. Lharitso, mijn co-regisseur, interesseerde zich vooral in die prachtige taal van het epos. Want hoe kon een analfabete nomadenjongen zulke shakespeariaanse teksten uitspugen?”
 
In de film zien we in elk geval hoe het er in de praktijk uitziet. Gezeten in een radiostudio, achter een microfoon, kan Dawa soms wel tien uur aaneengesloten doorgaan. Dat alles in een hallucinerend ritme, met zweet op het voorhoofd en trillende handen. Soms zelfs met het schuim op de lippen. In feite is Dawa een soort medium. Het overkomt hem allemaal. Maar hij levert ook kritiek. In de stad, vertelt hij, met alle chaos en vervuiling, is zijn werk een stuk moeilijker. De ‘lichaamskanalen’ openen zich nu eenmaal makkelijker voor de goden in het ongerepte berglandschap, waar de natuurlijke rijkdommen nog niet door de materialistische mens zijn ingenomen.

En precies dat materialisme, zegt Dawa, heeft de grote aardbeving veroorzaakt. In zijn ogen is ze een uiting van de toorn van de berggoden, uitgelokt door de mensen en hun onachtzame manier van leven. Dawa zoekt spirituele troost bij Koning Gesar en andere heilige beschermers van het land.

A Gesar's Bard TaleGesar superstar

Hoewel  Dawa zeker roem geniet door zijn vertolkingen, wordt in de film duidelijk dat het hem niet alleen te doen is om het comfort en het aanzien in zijn leven als 'Gesar superstar'.  “De aardbeving legde bloot hoe Dawa zich verscheurd voelt tussen het oude, onbezoedelde Tibet en het moderne materialistische leven.” vertelt regisseur Coleman. “Hij geniet van zijn stedelijke leven en zijn grote huis, maar hij ziet er ook de schaduwzijde van. Het versterkt zijn gevoel van roeping om de oude wijsheid van het Gesar epos levend te houden.”

Niet licht verteerbaar
 “We wilden het verhaal van Dawa en zijn wereld neerzetten”, legt Coleman uit, “maar dat is niet het enige. ” Want of hij zijn epos nu in een radio-studio voordraagt, of in Tibetaans sjamanistische kledij op een bergtop voordraagt, voor Dawa zijn het allemaal vormen van dharma. “Niet in de licht verteerbare, begrijpelijke, geruststellende westerse vorm. Maar als een manier van leven, in verbondenheid met en overgave aan de ongerepte natuur en zijn goden.”

Door Kitty Arends